به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» حسین معافی فعال فرهنگی و اجتماعی در یادداشتی نوشت: روزه‌ گرفتن در ماه مبارک رمضان، که هر ساله توسط میلیون‌ها مسلمان در سراسر جهان به عنوان یکی از ارکان اصلی دین اسلام انجام می‌شود، صرفاً یک امساک ظاهری از خوردن و آشامیدن نیست، بلکه تجربه‌ای عمیق، چندبعدی و تحول‌آفرین در ساحت روح و جسم انسان به شمار می‌آید.

 ماه رمضان در تقویم قمری، زمانی است که مسلمانان به تأسی از تعالیم قرآن کریم و سنت پیامبر اسلام، حضرت محمد(ص)، به تمرین خودکنترلی، بازنگری در رفتارها و تقویت پیوند با خداوند می‌پردازند. در این میان، روزه به عنوان شاخص‌ترین جلوه این ماه، آثار گسترده‌ای بر سلامت روان، جسم، روابط اجتماعی و حتی نظم فردی انسان بر جای می‌گذارد که در ادامه به برخی از مهم‌ترین آن‌ها پرداخته می‌شود.

از منظر روحی و معنوی، روزه پیش از هر چیز تمرینی برای تقویت اراده و خودمهارگری است. انسان در طول روز با وجود گرسنگی، تشنگی و تمایلات طبیعی، آگاهانه از انجام برخی امور مباح خودداری می‌کند. این خویشتنداری ارادی، به تدریج قدرت «نه گفتن» به خواهش‌های نفسانی را افزایش می‌دهد و زمینه را برای پرهیز از رفتارهای نادرست فراهم می‌سازد. فرد روزه‌دار می‌آموزد که اسیر عادت‌ها و امیال آنی نباشد و می‌تواند بر خواسته‌های خود مسلط شود. چنین تمرینی در بلندمدت به ارتقای انضباط شخصی، کنترل خشم، مدیریت هیجانات و تصمیم‌گیری‌های سنجیده‌تر کمک می‌کند.

روزه همچنین فرصتی برای تعمیق ارتباط معنوی با خداوند است. کاهش اشتغالات روزمره مرتبط با خوردن و آشامیدن و توجه بیشتر به عبادت، دعا و تلاوت قرآن، فضایی درونی برای تأمل و خودشناسی فراهم می‌آورد. بسیاری از روزه‌داران تجربه می‌کنند که در این ماه، تمرکز ذهنی بیشتری در عبادت دارند و نوعی آرامش و طمأنینه درونی را احساس می‌کنند. این آرامش، که حاصل هم‌نشینی با معنویت و دوری نسبی از هیاهوی مادیات است، می‌تواند آثار مثبتی بر کاهش اضطراب، افزایش امید و تقویت حس معنا در زندگی داشته باشد. در جهان معاصر که بسیاری از افراد با بحران معنا و فشارهای روانی روبه‌رو هستند، چنین بازگشتی به درون و بازتعریف اهداف زندگی، اهمیتی دوچندان می‌یابد.

از دیگر فواید روحی روزه، تقویت حس همدلی و مسئولیت اجتماعی است. گرسنگی و تشنگی اختیاری، انسان را به یاد کسانی می‌اندازد که در تمام سال با فقر و کمبود امکانات مواجه‌اند. این تجربه مشترک، زمینه‌ساز افزایش حس نوع‌دوستی، کمک به نیازمندان و مشارکت در فعالیت‌های خیرخواهانه می‌شود. در ماه رمضان، سنت‌هایی همچون افطاری دادن، پرداخت زکات و صدقات و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر، نمود عینی این همبستگی اجتماعی است. بدین ترتیب، روزه نه تنها رابطه فرد با خداوند، بلکه پیوند او با جامعه را نیز تقویت می‌کند و به شکل‌گیری سرمایه اجتماعی بیشتر می‌انجامد.

در بعد جسمانی، اگر روزه‌داری به شکل صحیح و همراه با تغذیه متعادل در وعده‌های سحر و افطار انجام شود، می‌تواند آثار مثبتی بر سلامت بدن داشته باشد. استراحت دادن به دستگاه گوارش برای ساعاتی مشخص در طول شبانه‌روز، فرصتی برای بازسازی و تنظیم بهتر عملکرد آن فراهم می‌آورد. برخی پژوهش‌های علمی نشان داده‌اند که الگوهای مشابه روزه‌داری متناوب می‌تواند به بهبود حساسیت به انسولین، تنظیم سطح قند خون و کاهش چربی‌های مضر خون کمک کند. همچنین، در صورتی که پرخوری در افطار جای خود را به تغذیه‌ای متعادل و کم‌چرب بدهد، امکان کنترل وزن و کاهش اضافه‌وزن نیز وجود دارد.

روزه‌داری می‌تواند به بهبود نظم خواب و بیداری نیز بینجامد. بیدار شدن برای سحری و تنظیم وعده‌های غذایی در ساعات مشخص، نوعی انضباط زمانی ایجاد می‌کند که در صورت مدیریت صحیح، به بازتنظیم ساعت زیستی بدن کمک می‌کند. افزون بر این، پرهیز از مصرف مداوم تنقلات و نوشیدنی‌های شیرین در طول روز، فرصتی برای بازنگری در عادت‌های غذایی ناسالم فراهم می‌آورد. بسیاری از افراد از ماه رمضان به عنوان نقطه شروعی برای ترک برخی عادات زیان‌آور مانند مصرف سیگار یا پرخوری استفاده می‌کنند، چرا که تمرین امساک و اراده در این ماه، انگیزه لازم برای تغییر سبک زندگی را تقویت می‌کند.

از منظر روان‌شناختی، روزه می‌تواند به افزایش تاب‌آوری کمک کند. تحمل سختی موقت گرسنگی و تشنگی، آن هم با نیت معنوی، به فرد می‌آموزد که دشواری‌ها گذرا هستند و می‌توان با صبر و هدفمندی از آن‌ها عبور کرد. این نگرش، در مواجهه با چالش‌های زندگی روزمره نیز کارآمد است. فردی که یک ماه تمرین صبر و خویشتنداری را پشت سر گذاشته، در برابر فشارهای کاری، مشکلات خانوادگی یا تنش‌های اجتماعی، آمادگی ذهنی بیشتری برای واکنش‌های سنجیده دارد.

در سطح خانواده و اجتماع، ماه رمضان با گردهمایی‌های افطار، حضور بیشتر اعضای خانواده در کنار یکدیگر و افزایش تعاملات مثبت همراه است. سفره‌های افطار که با مشارکت جمعی آماده می‌شود، فرصتی برای گفت‌وگو، همدلی و تقویت روابط عاطفی فراهم می‌آورد. این انسجام خانوادگی، به ویژه در دنیای پرمشغله امروز که اعضای خانواده کمتر فرصت هم‌نشینی دارند، ارزشمند است. افزون بر آن، فضای معنوی حاکم بر جامعه در این ماه، نوعی همگرایی فرهنگی و اخلاقی ایجاد می‌کند که به کاهش برخی آسیب‌های اجتماعی و افزایش رفتارهای اخلاق‌مدارانه می‌انجامد.

با این حال، بهره‌مندی از فواید جسمی و روانی روزه، مستلزم رعایت اعتدال و توجه به شرایط فردی است. افرادی که دارای بیماری‌های خاص هستند، باید با نظر پزشک اقدام به روزه‌داری کنند و از هرگونه افراط در مصرف غذاهای سنگین و پرچرب در وعده‌های افطار و سحر پرهیز شود. فلسفه روزه، تربیت نفس و اعتدال است، نه فشار بی‌رویه به بدن.

در مجموع، روزه‌داری در ماه مبارک رمضان را می‌توان مدرسه‌ای یک‌ماهه برای خودسازی دانست؛ مدرسه‌ای که در آن انسان، همزمان به تقویت جسم، پالایش روح، تحکیم روابط اجتماعی و بازنگری در سبک زندگی خود می‌پردازد. این فریضه عبادی، اگر با آگاهی، نیت خالص و رعایت اصول سلامت همراه باشد، می‌تواند نقطه عطفی در مسیر رشد فردی و اجتماعی انسان باشد و آثار آن فراتر از یک ماه، در سراسر سال و حتی تمام عمر فرد باقی بماند.