قاسم فراهانی در گفتگو با خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» به مناسبت سالروز ۱۷ شهریور گفت: در تابستان ۱۳۵۷، موج اعتراضات عمومی علیه رژیم پهلوی به اوج خود رسیده بود. اعتصابات گسترده در صنایع کلیدی و راهپیمایی‌های مردمی، فضای سیاسی کشور را به شدت ملتهب کرده بود. دولت نظامی «جعفر شریف‌امامی» با هدف مهار این نارضایتی‌ها، در تلاش بود با اعمال محدودیت‌های شدید، جلوی تظاهرات برنامه‌ریزی‌شده برای روز ۱۷ شهریور را بگیرد که این امر زمینه‌ساز رویارویی مستقیم شد.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی بیان کرد: در آستانه این روز، رژیم پهلوی با صدور اطلاعیه‌ای، حکومت نظامی را در تهران و چند شهر بزرگ اعلام کرد. این اقدام که با استقرار گسترده نیروهای ارتش و تانک‌ها در خیابان‌ها همراه بود، به معنای هشدار جدی به معترضان تلقی می‌شد. با این حال، رهبران مذهبی و سیاسیِ حاضر در جریان انقلاب، این اعلامیه را نادیده گرفته و بر برگزاری راهپیمایی مسالمت‌آمیز تأکید کردند.

وی افزود: علی‌رغم هشدارهای نظامی، جمعیت عظیمی از مردم در نقاط مختلف تهران گرد هم آمدند و به سمت میدان ژاله (میدان شهدا کنونی) حرکت کردند. این تجمع، که حال و هوای مذهبی و اعتراضی داشت، با شعارهای علیه رژیم و حمایت از امام خمینی آغاز شد.

فراهانی اظهار کرد: بر اساس گزارش‌ها و روایت‌های تاریخی، بدون هشدار قبلی یا با هشدار محدود، نیروهای نظامی مستقر در منطقه، اقدام به تیراندازی مستقیم به سمت جمعیت غیرمسلح کردند. این اقدام، تجمع اعتراضی را به صحنه‌ای از خشونت تمام‌عیار تبدیل کرد و بسیاری از معترضان که فرصت گریز نداشتند، در میان دود و هرج‌مرج گرفتار شدند.

کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: از جمله جنجالی‌ترین و مبهم‌ترین ابعاد این حادثه، آمار تلفات آن است. منابع مختلف، ارقام متفاوتی از حدود ۸۰ تا چند هزار نفر را برای کشته‌شدگان و مجروحان بیان کرده‌اند. کمیته تحقیق مجلس شورای اسلامی در سال‌های پس از انقلاب، آماری بالغ بر حدود ۸۹ نفر کشته و مجروح را ثبت کرده است، اما بسیاری از مورخان و فعالان سیاسی، این آمار را به دلیل عدم دسترسی به اسناد کامل، پایین‌تر از واقعیت می‌دانند.

وی ادامه داد: این رویداد، واکنش تند امام خمینی (ره) را در پی داشت که در پیامی، رژیم پهلوی را به «جنایت» و «وحشی‌گری» متهم کردند. ایشان با تعبیر «جمعه سیاه»، حمله به مردم را نشانه‌ای بر یأس و درماندگی رژیم دانسته و بر تداوم مبارزه اصرار ورزیدند. این بیانیه‌ها، انسجام صفوف مخالفان را بیش از پیش افزایش داد.

فراهانی تصریح کرد: خبر این واقعه، به سرعت در رسانه‌های بزرگ جهان از جمله بی‌بی‌سی، آسوشیتدپرس و رویترز بازتاب یافت. تصاویر تکان‌دهنده از خون‌ریزی در میدان ژاله، وجدان عمومی جهان را تحت تأثیر قرار داد و فشارهای بین‌المللی بر رژیم پهلوی را به شدت افزایش داد. این بازتاب‌ها، وجهه سیاسی محمدرضا پهلوی را در افکار عمومی غرب به شدت تخریب کرد.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی خاطرنشان کرد: پس از ۱۷ شهریور، گروه‌های مختلف سیاسی از ملی‌گرایان تا چپ‌ها و روحانیون، بر سر محکومیت این فاجعه به اجماع رسیدند. این واقعه، شکاف‌های داخلی میان مخالفان را به طور موقت کاهش داد و آن‌ها را متقاعد ساخت که تنها راه پایان دادن به خشونت حکومتی، تغییر اساسی نظام سیاسی است.

وی تاکید کرد: این قیام، عملاً توازن قوا را به نفع انقلابیون تغییر داد. نشان دادن توانایی رژیم در به‌کارگیری خشونت حداکثری علیه مردم عادی، باعث شد که حتی بسیاری از محافظه‌کاران و میانه‌روها نیز امید خود را به بقای رژیم از دست بدهند و به صف انقلابیون بپیوندند.

فراهانی گفت: ۱۷ شهریور در تقویم جمهوری اسلامی ایران به عنوان روز «قیام خونین ۱۷ شهریور» و نماد «مظلومیت» مردم در برابر استبداد ثبت شده است. هر ساله، با برگزاری مراسم گرامیداشت، از شهدای این واقعه به عنوان پیشگامان پیروزی انقلاب یاد می‌شود و این روز، همواره یادآور اهمیت «وحدت» و «مقاومت» در برابر قدرت نظامی است.

انتهای خبر/