به گزارش خبرنگار گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» میلاد خانی فعال رسانه‌ای در یادداشتی نوشت: در سال‌های اخیر موضوع کتاب و کتاب‌خوانی به یکی از دغدغه‌های مهم فرهنگی کشور تبدیل شده است، موضوعی که مسئولان فرهنگی، مدیران، فعالان حوزه نشر و حتی خانواده‌ها، همگی از زاویه‌ای متفاوت آن را دنبال می‌کنند.

کاهش سرانه مطالعه، گرایش نسل جدید به محتوای دیجیتال، هزینه‌های بالای تولید کتاب و محدودیت‌های زمانی شهروندان، از جمله چالش‌هایی است که آینده فرهنگ مطالعه را تحت تأثیر قرار داده است. در چنین شرایطی توجه به ترویج کتاب‌خوانی نه تنها یک انتخاب فرهنگی، بلکه ضرورتی اجتماعی محسوب می‌شود.

کتاب‌خوانی نقش بنیادینی در توسعه اجتماعی دارد. مطالعات متعدد نشان می‌دهد جوامعی که سرانه مطالعه بالاتری دارند، در حوزه‌هایی مانند مشارکت اجتماعی، تربیت نسلی خلاق، ارتقای سواد رسانه‌ای و حتی نظم اجتماعی، وضعیت مطلوب‌تری را تجربه می‌کنند.

کتاب می‌تواند در برابر موج گسترده اطلاعات سطحی، یک سپر فکری قدرتمند ایجاد کرده و به شهروندان کمک کند تا تحلیل عمیق‌تر و دیدگاه گسترده‌تری نسبت به مسائل جامعه داشته باشند.

در همین راستا، مسئولان فرهنگی کشور نیز در سال‌های اخیر برنامه‌های متعدد و کمپین‌های مختلفی برای ترویج فرهنگ مطالعه برگزار کرده‌اند. برگزاری هفته کتاب، ایجاد پویش‌های مطالعه خانوادگی، حمایت از کتابخانه‌ها و اجرای برنامه‌های کتاب محور در مدارس، بخشی از اقداماتی است که با هدف تقویت این فرهنگ در جامعه انجام شده است. با این حال، بسیاری از فعالان حوزه نشر بر این باورند که این اقدامات به تنهایی کافی نیست و باید یک بازنگری جدی در سیاست‌های فرهنگی و آموزشی صورت گیرد.

یکی از چالش‌های اصلی حوزه مطالعه در کشور، تغییر الگوی مصرف محتوا در میان جوانان است. در سال‌های اخیر، استفاده از فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به شدت افزایش یافته و همین موضوع باعث شده که زمان اختصاص داده‌شده به مطالعه کتاب کاهش یابد. برخی کارشناسان این تغییر را طبیعی و ناشی از پیشرفت فناوری می‌دانند، اما تأکید می‌کنند که کتاب همچنان جایگاه ویژه‌ای دارد و نمی‌توان آن را با محتوای کوتاه و گذرای فضای مجازی مقایسه کرد. به اعتقاد آن‌ها، اگرچه فناوری می‌تواند مکملی برای آموزش باشد، اما نمی‌تواند جای تجربه عمیق و متمرکز مطالعه را بگیرد.

در این میان، کتابخانه‌های عمومی نقش بسیار مهمی در گسترش فرهنگ مطالعه ایفا می‌کنند. کتابخانه‌ها نه تنها محل امانت کتاب هستند، بلکه به عنوان مراکز فرهنگی، می‌توانند با برگزاری نشست‌های کتاب‌خوانی، کارگاه‌های آموزشی و برنامه‌های ویژه کودکان، خانواده‌ها را به سمت مطالعه ترغیب کنند. با وجود این، برخی از کتابداران معتقدند که کتابخانه‌ها نیازمند نوسازی، به‌روزرسانی منابع و تجهیز به امکانات مدرن هستند تا بتوانند با نیازهای نسل امروز همگام شوند.

در کنار این چالش‌ها، وضعیت اقتصادی نیز در کاهش میزان مطالعه بی‌تأثیر نبوده است. افزایش قیمت کاغذ و هزینه‌های تولید کتاب باعث شده که قیمت نهایی کتاب برای خانواده‌ها بالا باشد و همین موضوع تمایل به خرید کتاب را کاهش داده است.

ناشران نیز در سال‌های اخیر با مشکلات متعددی مواجه بوده‌اند و برخی از آن‌ها برای ادامه فعالیت نیازمند حمایت‌های ویژه هستند. با اجرای طرح‌های حمایتی، ارائه یارانه، توسعه زیرساخت‌های نشر دیجیتال و کاهش هزینه‌های تولید، می‌توان تا حد زیادی این مشکلات را کاهش داد.

با وجود این مشکلات، همچنان نمونه‌های موفقی از ترویج کتاب‌خوانی در کشور دیده می‌شود. بسیاری از مدارس با اجرای طرح‌هایی مانند «کتاب‌خوانی روزانه»، «هر دانش‌آموز یک کتاب» و «معرفی کتاب توسط دانش‌آموزان»، توانسته‌اند علاقه به مطالعه را در کودکان تقویت کنند. همچنین برخی شهرها با ایجاد «بوستان کتاب»، «مراکز کتاب‌محور» و «اتوبوس‌های سیار کتابخانه»، توانسته‌اند دسترسی مردم به کتاب را افزایش دهند.

از سوی دیگر، نقش خانواده‌ها در شکل‌گیری فرهنگ مطالعه بسیار تعیین‌کننده است. کارشناسان تأکید می‌کنند که مطالعه باید از محیط خانه آغاز شود و والدین می‌توانند با الگوسازی، فراهم‌کردن کتاب‌های مناسب سنی و ایجاد فضای مطالعه برای فرزندان، نقش مهمی در این مسیر داشته باشند. ایجاد عادت مطالعه در دوران کودکی، زمینه‌ساز تقویت مهارت‌های شناختی و افزایش تمرکز در دوران نوجوانی و بزرگسالی خواهد بود.

برای بهبود فرهنگ کتاب‌خوانی باید سه حوزه خانواده، مدرسه و نهادهای فرهنگی به صورت هماهنگ عمل کنند. همچنین لازم است سازوکارهای جدیدی برای جذب نسل دیجیتال به کتاب طراحی شود. توسعه کتاب‌های الکترونیک، تولید محتوای جذاب، ترکیب فناوری با مطالعه و ایجاد مشوق‌های فرهنگی، می‌تواند نسل جدید را دوباره به دنیای کتاب نزدیک کند.

حفظ و گسترش فرهنگ مطالعه تنها یک امر فرهنگی نیست بلکه سرمایه‌گذاری بلندمدت برای آینده جامعه است. جامعه‌ای که کتاب در آن جایگاه ویژه‌ای داشته باشد، جامعه‌ای پویا، آگاه و توانمند خواهد بود.