به گزارش پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» حسین معافی، فعال فرهنگی و اجتماعی در یادداشتی نوشت: هر رویداد میدانی تنها چند دقیقه بعد با موجی از روایت‌سازی‌ها، تحلیل‌ها و پیام‌های هیجانی در شبکه‌های اجتماعی بازتاب پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، آنچه مردم می‌بینند و باور می‌کنند، بیشتر از آنکه حاصل واقعیت بیرونی باشد، نتیجه رقابت روایت‌ها و بازنمایی رسانه‌هاست. این روزها خط مقدم نبرد فقط در میدان‌های نظامی نیست؛ بلکه در ذهن، حافظه جمعی و ادراک عمومی شکل‌گرفته است. همین واقعیت، اهمیت شناخت «جنگ روایت‌ها» و ضرورت مواجهه آگاهانه با اطلاعات نادرست را چندبرابر کرده است.

جنگ روایت‌ها در دنیای امروز بخشی جدایی‌ناپذیر از هر بحران و تنشی است. پیش از آن‌که یک رخداد در میدان واقعی شکل بگیرد، در ذهن مردم ساخته می‌شود. روایت‌ها دیگر فقط ابزار توضیح رویدادها نیستند؛ بلکه وسیله‌ای برای هدایت احساسات، برداشت‌ها و قضاوت جمعی شده‌اند. 

رسانه‌های دیجیتال سرعت و دامنه‌ این تأثیرگذاری را چندبرابر کرده‌اند، تا جایی که یک پیام، تصویر یا ویدئو می‌تواند در چند ثانیه بر نگاه جامعه اثر بگذارد و واقعیت را تحت‌الشعاع قرار دهد. در این میان، «جنگ روایت‌ها» همان میدان نامرئی‌ای است که در آن تلاش می‌شود برداشت مردم از واقعیت هدایت یا حتی بازسازی شود.

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نقشی کلیدی در شکل‌دهی این میدان دارند. دیگر تنها رسانه‌های رسمی تعیین‌کننده جریان اطلاعات نیستند؛ هر فرد با یک گوشی تبدیل به یک رسانه‌ بالقوه شده است. الگوریتم‌ها محتوا را بر اساس هیجان و بازخورد سریع پخش می‌کنند، نه صحت آن؛ بنابراین احساساتی مثل خشم، ترس و نگرانی بسیار سریع‌تر از حقیقت گسترش پیدا می‌کنند. 

این شرایط باعث می‌شود در دوره‌هایی که حساسیت اجتماعی بالا می‌رود، حجم زیادی از اطلاعات نادرست، ناقص یا کاملاً جعلی منتشر شود و فضای ذهنی جامعه را تحت تأثیر قرار دهد.

اخبار جعلی همیشه با اهداف سیاسی تولید نمی‌شوند. گاهی انگیزه، جذب مخاطب، کسب درآمد، ایجاد هیجان یا حتی اشتباه در برداشت و انتقال اطلاعات است. اما هرچه انگیزه باشد، نتیجه واحد است: روایت‌های نادرست در لحظات بحرانی سرعت بیشتری پیدا می‌کنند. 

در چنین فضایی، مسئولیت شهروندان برای تشخیص اخبار صحیح افزایش می‌یابد. مهم است که افراد پیش از اعتماد به یک خبر، کمی مکث کنند؛ چون محتواهایی که احساسات شدید ایجاد می‌کنند اغلب مهندسی‌شده هستند. بررسی چند منبع، توجه به نبود زمان و مکان مشخص، جست‌وجوی نسخه‌های قدیمی تصاویر و پرهیز از اعتماد به پیام‌هایی که «اصرار به انتشار فوری» دارند، از رفتارهای ضروری در مواجهه با اخبار حساس است.

تفکیک خبر از تحلیل نیز اهمیت زیادی دارد. بسیاری از محتواها در فضای مجازی «برداشت» یا «نظر» هستند، نه «واقعیت». اما به دلیل سرعت گردش خبر و هیجان عمومی، این دو با هم اشتباه گرفته می‌شوند. از سوی دیگر، پیگیری بی‌وقفه‌ اخبار شدید می‌تواند به اضطراب، خستگی ذهنی و کاهش اعتماد اجتماعی منجر شود؛ بنابراین مدیریت مصرف اخبار، همان‌قدر اهمیت دارد که راستی‌آزمایی آن‌ها.

هر فرد به‌محض بازنشر یک محتوا، بخشی از زنجیره انتقال روایت‌ها می‌شود. مسئولیت اجتماعی ایجاب می‌کند که قبل از انتشار هر مطلب، یک‌بار دیگر درباره صحت آن فکر کنیم. اگر مطمئن نیستیم، بهتر است آن را منتقل نکنیم. در جنگ روایت‌ها، آگاهی و سواد رسانه‌ای بزرگ‌ترین سپری است که جامعه را از سردرگمی، اضطراب و فریبکاری اطلاعاتی حفاظت می‌کند.

امید است که مردم فهیم ایران نیز با درک درستی از روایت‌های مختلف که دشمن طراحی و اجرا می‌کند و با داشتن سواد رسانه و برخورد مناسب با این روایت‌ها همانند گذشته پیروز این میدان و نبرد باشند.