قاسم فراهانی در گفتگو با خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی «دیار آفتاب» گفت: کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ یکی از نقاط عطف و تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران است که پیامدهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای بر جای گذاشت. ریشه‌های اصلی این کودتا را باید در نهضت ملی شدن صنعت نفت جست‌وجو کرد. پس از آنکه دولت محمد مصدق با حمایت مجلس و مردم توانست دست استعمار انگلیس را از منابع نفتی ایران کوتاه کند، این کشور با واکنش‌های شدیدی از سوی بریتانیا مواجه شد. محاصره اقتصادی و فشارهای بین‌المللی با هدف به زانو درآوردن دولت مصدق آغاز شد تا منافع از دست‌رفته نفتی بازگردانده شود.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی بیان کرد: با شکست تلاش‌های دیپلماتیک بریتانیا، آن‌ها به سمت همکاری با ایالات متحده آمریکا برای تغییر رژیم در ایران حرکت کردند. در آن دوران، فضای جنگ سرد باعث شده بود تا واشنگتن نیز با القای ترس از نفوذ کمونیسم و نزدیکی احتمالی ایران به اتحاد جماهیر شوروی، مجاب شود که همراهی با طرح براندازی دولت مصدق، تأمین‌کننده منافع بلوک غرب در خاورمیانه است.

وی افزود: عملیات طراحی‌شده توسط سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا (CIA) و انگلیس (MI6) که با نام رمز «آژاکس» شناخته می‌شد، بر پایه ایجاد ناامنی، پخش شایعات، خرید وفاداری برخی چهره‌های سیاسی و نظامی و همچنین تحریک گروه‌های مختلف جامعه استوار بود. هدف این عملیات، تضعیف پایگاه اجتماعی مصدق و زمینه‌سازی برای برکناری او توسط محمدرضا پهلوی بود.

فراهانی اظهار کرد: در روزهای منتهی به کودتا، تنش‌ها در تهران به اوج خود رسید. نخستین تلاش برای کودتا در ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ با هوشیاری دولت و ارتش شکست خورد و شاه از کشور گریخت. با این حال، عوامل کودتا که از حمایت‌های مالی و لجستیکی خارجی برخوردار بودند، ناامید نشدند و برنامه خود را برای مرحله نهایی با بهره‌گیری از اوباش سازمان‌یافته و بخشی از بدنه ارتش پیگیری کردند.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی تصریح کرد: سرانجام در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، با ورود تانک‌ها و نیروهای نظامی به خیابان‌های تهران و حمایت گسترده گروه‌هایی که با تحریکات مالی و سیاسی به خیابان آمده بودند، خانه دکتر مصدق هدف قرار گرفت. پس از یک مقاومت کوتاه، دولت مصدق سقوط کرد و قدرت اجرایی به دست نیروهای وفادار به شاه و دولت نظامی به ریاست سرلشکر فضل‌الله زاهدی افتاد.

وی عنوان کرد: پیامد فوری این کودتا، بازگشت شاه به کشور و تثبیت دیکتاتوری مطلق در ایران بود. نهضت ملی شدن نفت سرکوب شد و قراردادهای جدید نفتی به نفع کنسرسیومی بین‌المللی منعقد گردید. بسیاری از رهبران ملی، روشنفکران و فعالان سیاسی دستگیر، زندانی یا خانه‌نشین شدند و فضای خفقان سیاسی بر جامعه حاکم شد که تا سال‌ها ادامه یافت.

فراهانی ادامه داد: از منظر تاریخی، ۲۸ مرداد به نمادی از دخالت بیگانگان در امور داخلی ایران تبدیل شد. این رخداد باعث تعمیق بی‌اعتمادی عمیق مردم ایران نسبت به سیاست‌های خارجی آمریکا و انگلیس گردید؛ چرا که ملت ایران مشاهده کرد چگونه حق تعیین سرنوشت و آرمان‌های استقلال‌طلبانه آن‌ها با یک توطئه سازمان‌یافته خارجی به یغما رفت.

کارشناس مسائل سیاسی در استان مرکزی خاطرنشان کرد: در تحلیل نهایی، کودتای ۲۸ مرداد نه تنها مسیر دموکراسی‌خواهی در ایران را برای دهه‌ها مسدود کرد، بلکه بذرهای خشم و نارضایتی را در جامعه کاشت که در نهایت در انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ به بار نشست. این تجربه تاریخی همواره به عنوان درس عبرتی در حافظه جمعی ایرانیان باقی مانده است که چگونه اتکا به قدرت‌های بیگانه و غفلت از وحدت داخلی می‌تواند سرنوشت یک ملت را تغییر دهد.

انتهای خبر/