هم‌زمان در اراک، ایستگاه شهرداری اراک (پارک جنت) نیز افزایش اوزون را ثبت کرده است؛ شاخص این آلاینده در این ایستگاه به ۱۲۲ رسیده و کیفیت هوا را به وضعیت نارنجی، ناسالم برای گروه‌های حساس رسانده است.

اوزون در سطح زمین، مستقیماً از دودکش یا اگزوز خارج نمی‌شود؛ بلکه محصول واکنش شیمیایی آلاینده‌های پیش‌ساز در حضور نور خورشید است.

 آلاینده‌های ناشی از صنایع، پالایشگاه، پتروشیمی، تردد خودروها و سایر منابع احتراق، در روزهای گرم و آفتابی می‌توانند با تابش شدید خورشید وارد واکنش شوند و اوزون تولید کنند.

به همین دلیل، اوزون معمولاً از ساعات ظهر تا عصر افزایش می‌یابد. در اراک نیز بررسی داده‌های روزهای گذشته نشان داده بود که در برخی ایستگاه‌های غربی شهر، پیک اوزون با تأخیر و در ساعات بعدازظهر و عصر رخ می‌دهد؛ الگویی که می‌تواند با انتقال آلاینده‌ها تحت تأثیر بادهای منطقه‌ای از کانون‌های صنعتی به سمت مناطق شهری ارتباط داشته باشد.

در شرایطی که ایستگاه پالایشگاه شازند وضعیت بنفش را ثبت کرده و ایستگاه شهرداری اراک نیز به دلیل اوزون نارنجی شده است، ایستگاه میرزای شیرازی اراک بار دیگر فاقد اطلاعات به‌روز است.

میرزای شیرازی به دلیل قرارگیری در جنوب‌غرب اراک، می‌تواند در رصد دقیق‌تر آلاینده‌های منتقل‌شده به شهر نقش مهمی داشته باشد. خاموشی یا اختلال مکرر این ایستگاه، در زمانی که اوزون در منطقه اوج می‌گیرد، ارزیابی کامل از وضعیت تنفسی شهروندان در این بخش از اراک را دشوار می‌کند.

با وجود نبود داده از این ایستگاه، افزایش شاخص اوزون در ایستگاه شهرداری ثابت می‌کند که مسئله صرفاً به محدوده پالایشگاه محدود نمانده است.

 بالا رفتن شاخص اوزون و رسیدن به عدد ۱۲۲ در شهرداری، زنگ خطری برای بافت مسکونی شهر است.

با ثبت شاخص ۲۰۴ در پالایشگاه شازند، افزایش اوزون در ایستگاه شهرداری اراک، اختلال در یکی از ایستگاه‌های مهم شهر و تداوم چندروزه این آلودگی، پرسش جدی این است که چرا کارگروه شرایط اضطرار آلودگی هوای استان مرکزی درباره این وضعیت تشکیل جلسه نمی‌دهد.

کارگروه اضطرار نباید تنها هنگام گرد و خاک قابل مشاهده یا آلودگی‌های زمستانی فعال شود. اوزون دیده نمی‌شود، اما خطر آن برای سلامت عمومی کمتر از ذرات معلق نیست؛ بلکه می‌تواند با تحریک مستقیم دستگاه تنفسی، موجب سرفه خشک، سوزش گلو، درد و فشار قفسه سینه، کاهش عملکرد ریه، تنگی نفس و تشدید بیماری‌های قلبی و ریوی شود.

انتظار می‌رود در چنین شرایطی، کارگروه اضطرار دست‌کم با تشکیل جلسه‌ای فوری، وضعیت ایستگاه‌ها، جهت و سرعت باد، گستره احتمالی آلودگی و شرایط گروه‌های در معرض خطر را بررسی کند. همچنین صدور اطلاعیه شفاف و به‌موقع، ارائه توصیه‌های بهداشتی، اطلاع‌رسانی به مراکز درمانی از وظایف حداقلی در برابر چنین وضعیتی است.

اما تاکنون، واکنش عمومی و متناسبی با تداوم شاخص‌های بالای اوزون دیده نمی‌شود؛ سکوتی که می‌تواند زمینه عادی‌سازی شرایط خطرناک را فراهم کند.

یکی از مشکلات اطلاع‌رسانی در آلودگی اوزون، اتکا به شاخص کلی شهر است. ممکن است میانگین یا شاخص کلی اراک در یک بازه زمانی «قابل‌قبول» اعلام شود، اما در ایستگاهی مانند شهرداری، اوزون به سطح نارنجی برسد و در شازند نیز شاخص از ۲۰۰ عبور کند.

از این رو، اعلام یک عنوان کلی برای هوای شهر نمی‌تواند جای داده‌های تفکیکی ایستگاه‌ها را بگیرد. شهروندان باید بدانند در کدام محدوده، چه آلاینده‌ای و در چه ساعتی افزایش یافته است.

استانداردها و سازوکار فعلی تشکیل جلسه کارگروه اضطرار آلودگی هوا، با ماهیت آلاینده‌ای مانند اوزون هم‌خوانی کامل ندارد؛ زیرا اوزون برخلاف ذرات معلق، معمولاً به‌صورت شبانه‌روزی و پایدار در هوا باقی نمی‌ماند و در اثر تابش خورشید، عمدتاً از ساعات ظهر تا عصر افزایش یافته و با کاهش نور و تاریک‌شدن هوا افت می‌کند.

 با این حال، کوتاه‌بودن بازه زمانی اوج آلودگی نباید به معنای کم‌اهمیت تلقی‌کردن آن باشد؛ چراکه اوزون در همان ساعات محدود می‌تواند به سطوح بسیار ناسالم برسد و با اثر مستقیم بر دستگاه تنفسی، سلامت کودکان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، مبتلایان به آسم و افراد حاضر در فضای باز را با تهدید جدی مواجه کند.

بنابراین، معیارهای تصمیم‌گیری کارگروه باید برای آلاینده‌های پیک‌دار و ظهرگاهی مانند اوزون بازنگری شود تا هشدارهای به‌موقع و اقدامات پیشگیرانه، قربانی میانگین‌گیری‌های زمانی و شاخص‌های عمومی نشود.

انتهای خبر/